مرغ پرورشی و مشکلات هورمونی نوجوانان
مقدمه
در سالهای اخیر، نگرانیهای زیادی نسبت به تأثیر مصرف گوشت مرغ پرورشی و سایر محصولات دامپروری بر سلامت انسان، بهخصوص در دوره نوجوانی برانگیخته شده است. دوره نوجوانی مرحله بسیار حساسی در رشد جسمی، هورمونی و روانی است و هر عاملی که تعادل طبیعی سیستم درونریز (endocrine) را مختل کند، ممکن است پیامدهایی جدی داشته باشد. از سوی دیگر، بسیاری از افراد به دلیل باورهای تغذیهای یا اخلاقی، به دنبال کاهش مصرف گوشت و محصولات حیوانی هستند و میخواهند بدانند آیا جایگزینهای گیاهی و سالم میتوانند نیازهای تغذیهای آنان را تأمین کنند یا نه.
بخش اول: مرغ پرورشی — روند تولید و نگرانیها
تولید مرغ پرورشی: نکات و حقایق
پرورش مرغ بهعنوان یکی از منابع اصلی گوشت سفید ، در بسیاری از کشورها به صورت صنعتی انجام میشود. در این سیستمها مرغها در شرایط کنترلشدهای نگهداری میشوند تا رشد سریعتر، بازدهی بالا و هزینه پایینتر برای تولید تضمین شود.
در برخی از گزارشها آمده است که برای افزایش سرعت رشد مرغها یا جلوگیری از بیماریها، از آنتیبیوتیکها، هورمونها یا داروهای کمکی استفاده میشود. این نگرانیها باعث شده تا برخی مصرفکنندگان نسبت به اثرات خطرناک آنها شک کنند. The Express Tribune+1
اما نکته مهم این است که در بسیاری از کشورها، مقررات دقیق برای استفاده از هورمون در مرغ وضع شده و در بسیاری از موارد استفاده از هورمون رشد در مرغ ممنوع است. مثلاً در ایالات متحده، استفاده از هورمونها در طیور ممنوع است و برچسبهایی نظیر «بدون هورمون» برای گوشت مرغ، بیشتر جنبه تبلیغاتی دارد تا واقعیات فنی. bradleysfinediner+1
یکی از دلایل اصلی ممنوعیت استفاده از هورمون در مرغ این است که مرغها یا سایر طیور، نسبت به استفاده از هورمون رشد حساسیتی ندارند. به گفته برخی منابع، اگر هورمونها به مرغها داده شوند، غالباً به صورت تزریقی باید باشد، زیرا اگر در خوراک وارد شوند، در دستگاه گوارش هضم میشوند و اثری باقی نمیمانند. MSU Extension Service+1
شواهد علمی پیرامون تأثیر مصرف مرغ یا خوراک مرغ بر هورمونها
اگرچه استفاده سیستماتیک از هورمون در مرغ موضوعی مورد مناقشه است، اما برخی پژوهشها رابطه بین مصرف گوشت مرغ پرورشی و تغییرات هورمونی را بررسی کردهاند.
در یک مطالعه بر روی موشها، تغذیه با گوشت مرغ تجاری به مدت ۶ هفته باعث افزایش الگوی رشد، افزایش کلسترول خون و تغییر در سطح هورمونهای استروئیدی (پروژسترون، تستوسترون و استروژن) شد. این نتایج نشاندهنده اختلال در تعادل هورمونی ناشی از مصرف مرغ معمولی بود. پژوهشگران پیشنهاد کردند که این تأثیر ممکن است یکی از عوامل بروز سندروم تخمدان پلیکیستیک (PCOS) در زنان باشد. PubMed
در مطالعهای دیگر، مقایسه بین گوشت مرغ تجاری (بریلر) و گوشت مرغ با تغذیه ارگانیک نشان داد که مصرف گوشت مرغ تجاری ممکن است باعث تغییر سطح تستوسترون و هورمون لوتئینیزهکننده (LH) شود. نتایج نشان دادند تأثیر متفاوتی در سطح هورمونها بین گوشت مرغ با روش معمولی و روش ارگانیک وجود دارد. Ayub Medical College
این یافتهها لزوماً به معنای قطعیت نیستند، ولی هشداری است به اینکه در انتخاب منابع غذایی خود دقت کنیم، به ویژه در دوره حساس نوجوانی که تغییرات هورمونی طبیعی رخ میدهد.
بخش دوم: مشکلات هورمونی در نوجوانان در اثر مصرف محصولات حیوانی
دوره نوجوانی دورهای است که بدن از نظر هورمونی، متابولیک و رشد سریعاً تغییر میکند. در این بازه، هر عاملی که تعادل هورمونی را مختل کند، ممکن است پیامدهایی داشته باشد. در ادامه به برخی از این مشکلات میپردازیم:
بلوغ زودرس یا تأخیر در بلوغ
برخی مطالعات و گمانهزنیها مطرح کردهاند که مصرف زیاد برخی مواد غذایی حاوی هورمونهای آندوژنیک یا ترکیبات شبههورمونی میتواند بلوغ زودرس یا اختلال در سن بلوغ را تسریع کند. این موضوع بیشتر در دختران مورد توجه قرار گرفته است. اگر چه شواهد قطعی محدود است، اما این نگرانی وجود دارد که آلودگیهای هورمونی محیطی یا ترکیبات شیمیایی در خوراک دام ممکن است عاملی مؤثر باشند.
سندروم تخمدان پلیکیستیک (PCOS)
سندروم تخمدان پلیکیستیک یکی از اختلالات شایع هورمونی در دختران و زنان است که با افزایش آندروژنها، اختلال قاعدگی، کیستهای تخمدان و مشکلات باروری همراه است. همانطور که در بخش پیشین ذکر شد، مطالعه بر روی موشها نشان داده است که تغذیه با گوشت مرغ معمولی میتواند باعث اختلال در سطح هورمونهای جنسی شود، که پژوهشگران آن را به عنوان یکی از محرکهای بالقوه PCOS مطرح کردند. PubMed
هرچند نمیتوان صرفاً براساس آن مطالعه نتیجهگیری قاطع کرد، اما این شواهد ارزش توجه دارد، به ویژه برای کسانی که خود یا خانوادهشان در معرض خطر این بیماریها هستند.
مشکلات غدد درونریز (اختلالات تیروئید، آدرنال و غیره)
مصرف محصولات حیوانی پرچرب یا حاوی ترکیبات محیطی میتواند فشار اکسیداتیو، التهاب مزمن و اختلال در عملکرد غدد درونریز را تشدید کند. بعضی ترکیبات شیمیایی ممکن است به عنوان مداخلهگر در عملکرد غدد درونریز عمل کنند (Endocrine Disruptors)، و باعث اختلال در عملکرد تیروئید، آدرنال یا هورمون رشد شوند.
تأثیرات بر متابولیسم چربی و انسولین
مصرف چربیهای اشباع حیوانی ممکن است حساسیت به انسولین را کاهش دهد و زمینه ابتلا به دیابت نوع ۲ را افزایش دهد. این وضعیت میتواند به تعادل هورمونی کلی بدن صدمه بزند و ترشح هورمونهایی مانند انسولین، لپتین، و هورمونهای دیگر را تغییر دهد.
اثر بر غدد جنسی پسران
در پسر نوجوان، مصرف چربی اشباع حیوانی یا ترکیبات محیطی ممکن است باعث اختلال در تولید تستوسترون، کاهش کیفیت اسپرم و اختلال در عملکرد بیضهها شود (هرچند شواهد این زمینه محدودتر است). برخی مطالعات روی حیوانات نشان دادهاند که مصرف برخی گوشتها میتواند سطح تستوسترون را کاهش دهد. Ayub Medical College
بخش سوم: مضرات مصرف محصولات حیوانی
بیش از آنکه فقط بر مشکلات هورمونی تمرکز کنیم، لازم است به پیامدهای کلی مصرف محصولات حیوانی نیز توجه کنیم:
افزایش خطر بیماریهای قلبی و عروقی
مصرف گوشت قرمز و فرآوریشده با چربی اشباع بالا و کلسترول همراه است که یکی از عوامل شناخته شده خطر برای بیماریهای قلبی و عروقی است. مطالعات مختلف نشان دادهاند ارتباط مثبت بین مصرف گوشت فرآوریشده و مرگومیر ناشی از بیماریهای قلبی.
در بررسی مقایسه بین پروتئین گیاهی و حیوانی، پژوهشی نتیجه گرفته است که مصرف بیشتر منابع گیاهی با کاهش خطر بیماریهای قلبی و مرگومیر همراه است. PubMed
التهاب مزمن و استرس اکسیداتیو
گوشت حیوانی، به ویژه گوشت فرآوری شده، میتواند موجب تولید گونههای فعال اکسیژن (ROS) و تحریک فاکتورهای التهابی شود. این التهاب مزمن ممکن است زمینهساز بسیاری از بیماریهای مزمن مثل دیابت، سرطان و اختلالات متابولیک شود.
خطر برخی سرطانها
بسیاری از مطالعات نشان دادهاند که مصرف گوشت قرمز و به ویژه گوشت فرآوریشده (سوسیس، کالباس و غیره) با افزایش خطر سرطان کولورکتال، سرطان معده و سایر سرطانها مرتبط است. تحقیقات سازمان بهداشت جهانی (IARC) گوشت فرآوریشده را در گروه مواد سرطانزا برای انسان طبقهبندی کرده است.
فشار زیاد بر کلیه و سیستم گوارش
مصرف پروتئین حیوانی میتواند بار نیتروژنی زیادی برای کلیهها ایجاد کند و در افرادی که عملکرد کلیهای ضعیف دارند، ممکن است مضر باشد. همچنین مصرف گوشت ممکن است باعث اسیدی شدن محیط بدن شود و تعادل اسید-باز را مختل کند و در بلندمدت زمینهساز سنگ کلیه گردد.
تأثیر زیستمحیطی و پایداری
پرورش حیوانات مصرفی برای گوشت و محصولات دامی، یکی از عوامل مهم تولید گازهای گلخانهای، مصرف آب زیاد، تخریب زمین و انواع آلودگی محیطی است. در مقالات جدید نشان داده شده که جایگزینهای پروتئینی گیاهی اثرات زیستمحیطی کمتری دارند. OUP Academic+1
محدودیتهای تغذیهای و ریسک کمبود مواد مغذی
در مصرف محصولات حیوانی، اگر منبع غذایی محدود باشد، امکان مصرف چربی، محدودیت فیبر، و کمبود برخی آنتیاکسیدانها و ترکیبات مفید گیاهی وجود دارد. مصرف برخی محصولات ممکن است باعث عدم تعادل در مصرف اسیدهای چرب امگا-۳ و امگا-۶ شود.
بخش چهارم: جایگزینهای سالم و مزایای آنها
منابع گیاهی پروتئینی
۱ . حبوبات (لوبیا، عدس، نخود، لپه و غیره)
این گروه از مواد غذایی حاوی پروتئین گیاهی، فیبر، ویتامینها و املاح معدنی هستند. در مطالعات نشان داده شده است که جایگزینی برخی پروتئین حیوانی با حبوبات میتواند فشار روی سیستم قلبی عروقی را کاهش دهد.
۲. سویا، تمپه، توفو
سویا یک منبع کامل پروتئین گیاهی است که شامل تمام اسیدهای آمینه ضروری میشود. محصولات مبتنی بر سویا مانند توفو و تمپه در بسیاری مطالعات به عنوان جایگزین سالم گوشت مطرح شدهاند. Verywell Health
اما باید توجه داشت که مصرف فرآوردههای سویا بسیار فرآوریشده ممکن است موجب افزایش نمک یا افزودنیهای ناخواسته شود.
۳. دانهها و مغزها (بادام، گردو، کنجد، تخم کتان، چیا و غیره)
این منابع نهتنها پروتئین دارند، بلکه حاوی چربیهای مفید، فیبر و آنتیاکسیدان هستند.
۴. غلات کامل و شبهغلات (کینوا، گندم سیاه، جو و غیره)
اگرچه غلات پروتئین کامل ندارند، اما وقتی با حبوبات ترکیب شوند، میتوانند پروتئین کامل تولید کنند.
۵. قارچ خوراکی
قارچها اخیراً به عنوان گزینهای سبز و پایدار برای جایگزینی با گوشت مطرح شدهاند؛ بررسیها نشان میدهد که قارچها میتوانند جایگزین مناسبی در رژیم غذایی برای کاهش اثرات زیستمحیطی باشند. BioMed Central
۶. محصولات گیاهی جایگزین گوشت (گوشت گیاهی، برگر گیاهی، مرغ گیاهی و غیره)
این محصولات در دهه اخیر توسعه یافتهاند. پژوهشی نشان داده که در مقایسه با گوشت حیوانی، این محصولات معمولاً چربی اشباع کمتر و فیبر بیشتری دارند. Food Engineering
البته باید سطح سدیم و فرایند تولید آنها نیز در نظر گرفته شود، زیرا بعضی محصولات فوقفرآوری شده ممکن است چالشهایی داشته باشند. PubMed
مزایای جایگزینهای سالم نسبت به مصرف حیوانی
۱. کاهش خطر بیماریهای مزمن
جایگزینی پروتئین حیوانی با گیاهی به ویژه در بلندمدت میتواند خطر ابتلا به بیماریهای قلبی، برخی سرطانها و دیابت نوع دو را کاهش دهد. مطالعات مروری نشان دادهاند که مصرف بیشتر پروتئین گیاهی با کاهش مرگومیر و بیماریهای قلبی مرتبط است. PubMed
۲. کاهش چربی اشباع و کلسترول خون
منابع گیاهی معمولاً فاقد کلسترولاند و چربی اشباع آنها کمتر است، که به بهبود پروفایل لیپیدی کمک میکند.
۳. افزایش مصرف فیبر، آنتیاکسیدان و فیتوشیمیاییها
گیاهان حاوی فیبر، ویتامینها و ترکیبات آنتیاکسیدانی مفید هستند که به سلامت دستگاه گوارش، کنترل قند خون و کاهش التهاب کمک میکنند.
- پایداری محیطی و کاهش اثرات زیستمحیطی
تولید پروتئین گیاهی نسبت به تولید گوشت دامی، مصرف آب کمتر، انتشار گاز گلخانهای کمتر و استفاده بهینهتر از زمین دارد. OUP Academic+1
۵. انعطافپذیری در رژیم غذایی و اخلاقیات
استفاده از جایگزین گیاهی میتواند با باورهای اخلاقی، زیستمحیطی یا دینی افراد سازگار باشد و امکان متنوعتر کردن رژیم را فراهم بیاورد.
جمعبندی و توصیهها
شواهدی وجود دارد که مصرف بعضی مرغهای پرورشی معمولی ممکن است تأثیری بر تعادل هورمونی داشته باشد، به خصوص در دوره حساس نوجوانی. همچنین مصرف محصولات حیوانی با پیامدهایی چون بیماریهای قلبی، التهاب مزمن، سرطان و فشار بر کلیه همراه است.
از سوی دیگر، جایگزینهای گیاهی و منابع پروتئینی سالم (حبوبات، دانهها، قارچ، سویا و محصولات گیاهی جایگزین) میتوانند بخش عمدهای از نیاز پروتئینی بدن را تأمین کنند و با مزایایی مانند کاهش ریسک بیماری، بهبود سلامت کلی و کاهش اثرات زیستمحیطی همراه باشند.
برای نوجوانان و افرادی که در دوره رشد هستند، توصیه میکنم:
- مصرف محصولات حیوانی را کاهش دهید، به ویژه گوشت فرآوریشده و گوشت با منشاء نامعلوم.
- منابع پروتئینی گیاهی با کیفیت را در رژیم خود بگنجانید و تنوع غذایی داشته باشید.
- اگر رژیم گیاهی انتخاب میکنید، با یک متخصص تغذیه مشورت کنید تا مطمئن شوید کمبودی پیش نیاید.
- بهتر است از گوشت مرغ یا محصولات حیوانی که از مزارع معتبر و با نظارت دقیق تهیه شدهاند استفاده کنید (ارگانیک، بدون آنتیبیوتیک غیرضروری و با تغذیه کنترلشده).
منابع
- مرغهای هورمونی، شایعه یا واقعیت؟ – تسنیم
- توصیههای تغذیهای برای درمان شایعترین مشکلات هورمونی – تسنیم
- همه چیز درباره گوشت گیاهی – 707
- چرا رژیم غذایی وگان و گیاهخواری برای سلامتی انسان مضر شده است؟ – یورونیوز
- عوارض فراوان پفک و معرفی جایگزین سالم پفک روزی پاک – روزی پاک
برای مطالعه بیشتر
https://www.linkedin.com/company/Vegland/
https://virgool.io/VegLand
https://www.instagram.com/mehravamag/